Sarrera bat argitaratu genuen Mikel Unzueta Portillaren oroimenez. Bizkaiko Foru Aldundiko Kultura Ondarearen Zerbitzuko arkeologo teknikoa izan zen 30 urtez, eta 2020ko maiatzaren 28an hil zen. Hona hemen bi testu:
1) AGIRI Arkeologia Elkarteko J.C. López Quintanak (Tana) idatzia, eta
2) Xabier Arana Eiguren, Urdaibaiko Galtzagorriakeko kideak eta Urdaibaiko Biosfera Erreserbako zuzendari/kontserbatzaile ohiak euskaraz idatzitako poesia.

Iragarri nahi dugu, halaber, Urdaibaiko XXV. Arkeologia jardunaldiak, 2021ean Gernika-Lumon egingo direnak, Mikel Unzueta Portillarren oroimenez egingo direla. Hainbat hitzaldiren eta bisita gidatu baten bidez, Mikelek Urdaibaiko Kultura Ondare Arkeologikoaren azterketan, kontserbazioan eta hedapenean egindako ekarpenaren errepasoa egingo dugu.


Mikel Unzuetari, lagun eta Arkeologiako maisuari

Lau hilabete baino gehiago dira ez didala telefonoak jotzen eta -6957 amaitzen den telefono luze bat ez dela agertzen. Telefono bat, erregulartasunez deitzen zuena, goizez edo arratsaldez, eta, oro har, hainbat proiektu, ilusio eta elkarrizketa ekartzen zizkiguna.
Baina baita adiskidetasun-harremana zuen telefono bat ere. Mikel ez zen beti arkeologiaz hitz egiten zuen arkeologoa. Ikuskapen-egunetan, landa-bisitetan, eta abarretan, bestelako kontu eta zaletasun batzuei buruz hitz egiteko tartea zegoen: natura zentzu zabalenean (botanika maite zuen), baratzeko zereginak, maskotak, itsasertza eta hondartzak…

Mikelek 2020ko maiatzaren 28an utzi gintuen, ustekabeko gaixotasun baten ondorioz. Behin eta berriz pentsatzen dut zein izugarria izan behar den zure bizitza, familia eta lagunak uztea, ez dagokion une batean, ondo sentitzen zaren momentu batean, eta oraindik gauza eta ekarpen asko dituzunean egiteko. Mikel Unzueta 1982ko udan ezagutu nuen, Unibertsitatera Bideratzeko Ikastaroa (UBI) hasi aurretik. Historiaurrea/Arkeologia ikasi nahi nuen, eta Foruko kokaleku erromatarraren indusketa ireki berrira joan nintzen. Ana Martínez Salcedo, Mikel Unzueta eta Enrique Alkorta zeuden bertan zuzendari lanetan, hirurak oso gazte. Hurrengo egunean, frantziskotarren komentuko putzu zaharraren ondoko zundaketa-lan batean parte hartzera gonbidatu ninduten. Bi urte geroago, berriro joan nintzen haiengana, Foruko San Kristobal ermitako prospekzio-kanpaina betean, eta Gernika-Lumoko Kultur Etxean Busturialdeko Arkeologia Jardunaldiak egitea proposatu nien. Mikelek eta Anak Bizkaiko beste arkeologo batzuekin batera parte hartu zuten jardunaldiak 1986ko urtarrilaren 1etik 4ra egin ziren. Eta karrera amaitu ondoren, nire lehen lan arkeologiko ordainduak Ana eta Mikelekin egin nituen, Buradon, Berreaga, Forua eta Kosnoagako aztarnategietan.

1990ean, orduko Bizkaiko Foru Aldundiko Ondare Historikoaren Zerbitzuari nire lehen proiektua aurkeztu nion, Bizkaigane inguruan (Errigoiti) zundaketa estratigrafikoen kanpaina bat egiteko. Berak animatu ninduen eta lana egiten eta aurkezten lagundu zidan. Eta, ordutik, 30 urtez, gugan sinetsi du, eta gutaz fidatu da, eta Arkeologiaren bidean orientatu egin gaitu, lanbide bezala. Ez dugu inoiz ahaztuko Santimamiñeko haitzuloko gordailu arkeologikoa berrikusteko eta eguneratzeko proiektua egiteko bere gonbidapena. Azkenean, 25 hilabeteko landa-lana egin genuen 2004 eta 2014 urteen artean. Hori horrela izanik, Bizkaiak antzinako aztarnategiak berrikusteko eta eguneratzeko lan-lerro eredugarri bat du, Mikel Unzuetak sortu eta diseinatua eta Bizkaiko Foru Aldundiko Kultura Ondarearen Zerbitzuak sustatua: besteak beste, Kobeaga II, Axlor, Venta Laperra, Santimamiñe, El Polvorín, Balzola, Bolinkoba, Goikolau, Atxurra, Abittaga, Getaleuta, Arenaza I eta Silibranka kobazuloak aipatzen ditugu.

Mikel maisu handia izan zen, eta asko ikasi nuen beragandik, batez ere Arkeologia Ondarearen kudeaketa integralari dagokionez. Ikerketarekin batera, kontserbazio- eta hedapen-programak egin behar ziren beti, bai esparru zientifikoan, bai tokiko biztanleen artean ere. Kontaezinak dira Mikelek Bizkaian zehar sustatu zituen jardunaldi, ziklo eta hitzaldiak. Gu utzi gintuen unean bertan, “Ehun urteetako ikerketa arkeologikoak Bizkaian” hitzaldi-ziklotik eratorritako monografía koordinatzen ari zen (2019ko otsailaren 4tik 7ra), arkeologiak Bizkaiko lurraldearen ezagutza historikoari egindako ekarpena eguneratzen. Beragan asko miretsi dudan gauza bat metodo estratigrafikoari ematen zion garrantzia izan da, bai landa-lanetan, bai lan egiten zuen Kultura Ondarearen Zerbitzuak arautzen zituen ikerketa-programen ikuskapen eta ebaluazioetan, bai historiaurreko gordailuetan, bai aztarnategi historikoetan. Zenbat galdera eta iradokizun egin zizkigun Santimamiñeko betegarri estratigrafikoaren indusketan!

Ia egunero Forutik pasatzen naiz, eta gure etxeko balkoitik Ereñozar mendia ikusten da, Santimamiñeko kobazuloa dagoen tokia. Eta oso triste sentitzen naiz, ezin dut ebitatu. Mikelek hutsune ikaragarria utzi dit, arlo profesionalari eta pertsonalari eragiten dion hutsunea. Niretzat oso garrantzitsua den pertsona joan egin da.

Eskerrik asko, Mikel,
gure oroimenean bizirik zagoz

Gracias por todo, Mikel,
permaneces vivo en nuestro recuerdo

Stua.: Juan Carlos López Quintana (Tana)
AGIRI Arkeologia Elkartea

 

 


 

MIKEL UNZUETA PORTILLARI, ESKER ONEZ

Arrolako herrixkak sendo ditu bere hormak,
eta gainean zu zaude, irmo, guztioi begira.

Arrazolako galtzada, Finaga, Jentilen Zubia, Gorbeiako trikuharriak,
non ez zara egon murgilduta?

Arroa dugu Urdaibai,
eta balioan dira Forua, Tribisburu, Santimamiñe, Gastiburu.

Harro egongo zara, Mikel,
eskertuta duzu Ereñozargo Mikel Deuna.

Harrobia zara, eta hor zaudenez gero,
inspirazioa izango zara Busturialdean nahiz Bizkaian.

Harria biraka, errotarria abian da,
kultura, historia, arkeologia, aztarnategian.

Erromatarren mundu magikoan zaude orain,
hago hortxe lasai.

Besarkada xamurra eta gero arte, Mikel.

 

Xabier Arana Eiguren

Busturialdea-Urdaibai, 2020ko maiatza.